Expand verbindt HR professionals en HR vacatures aan het hele vakgebied

Nieuw Collectief Leiderschap… Hu?

Deze week schreef ik driftig mee in een discussie in één van de vele discussiegroepen op LinkedIn. Thema: de arbeidsmarkt en hoe iedereen daarmee nu worstelt. Het leuke van deze discussies is dat ze vaak gevoerd worden door mensen die kennelijk iets met het onderwerp hebben (in dit geval dus de arbeidsmarkt), maar tegelijkertijd vaak zeer divers van pluimage zijn.

Nu pretendeer ik wel iets van de arbeidsmarkt te weten, maar de discussie leidde er wel toe dat ik het fenomeen ‘arbeidsmarkt’ noodgedwongen door een iets andere bril moest bekijken. Geen technische of macro-economische benadering deze keer. En ook niet zozeer vanuit de HRM-hoek. Nee, deze keer ging het over mensen. Ik hoor u denken: “dat is toch altijd zo?”. Nee dus.

De arbeidsmarkt gaat inhoudelijk natuurlijk over de matching van vraag een aanbod van arbeid, welke de facto over invulling door mensen gaat, maar ze kan ook kwantitatief/kwalitatief of institutioneel benaderd worden.
Maar waarom was deze discussie voor mij nu zo interessant? Ik heb er even over na moeten denken, maar kwam tot de simpele conclusie dat de diverse deelnemers, juist vanwege die diversiteit, eigen inzichten inbrachten in de discussie en mij derhalve dwongen om met een andere blik te kijken naar het gehele gedoe rondom de arbeidsmarkt. Om te beginnen was daar de ‘klassieke’ verdediging van flexibiliteit: ‘bedrijven hebben het moeilijk, dus het is niet zo vreemd dat ondernemers op allerlei manieren proberen het hoofd boven water te houden. Beheersen van loonkosten of het beperken van risico’s die het vast aannemen van personeel met zich meebrengt zijn vanuit menselijk oogpunt begrijpelijk.

Vervolgens was er de overheid, die al decennia lang niet instaat (b)lijkt om een solide beleid rondom overheidsfinanciën en koopkrachtbeleid te voeren. Politieke discussies over de ‘hervorming van het ontslagrecht’ en de ‘nieuwe arbeidsmarkt’, .. Ik kan er inmiddels een boek over schrijven, maar ik heb in de afgelopen 30 jaar nog geen enkele serieus te nemen voorstel voorbij zien komen. En wie zijn er uiteindelijk de dupe van deze politieke onmachtigheid? Juist. De mensen!

En de mensen zelf dan? Een mooi Bijbels gezegde leert ons: “Hij die zonder zonde is, werpe de eerste steen..”.  Al ben ik zelf niet religieus, het is natuurlijk een waarheid als een koe. Heel vaak hoor en hoorde ik mensen zeggen: “daar heb ik toch recht op?” Alsof alles, wat in het verleden de norm was, ook voor de eeuwigheid de norm zal blijven. De wereld verandert en mensen moeten mee veranderen. Dat is in ieder geval wat Darwin ons heeft geleerd.

Mijn reactie was uiteindelijk deze:

Kortzichtigheid is troef.

  • De(Rijks-) Overheid is kortzichtig, simpelweg omdat men meer met zichzelf bezig is dan met de burger. Of het nu gaat om het belastingregime en koopkrachtbeleid, internationale politiek of duurzaamheid: "symboolpolitiek, elkaar vliegen afvangen en het veelvuldig oplaten van proefballonnetjes" is het enige dat er voor zorgt dat een partij genoemd wordt bij Nieuwsuur of Pauw en Witteman. Daar gaat het om.
  • Werkgevers zijn kortzichtig: als de vakbeweging even in zichzelf is gekeerd, zien ze hun kans schoon om 1 op 1 deals te sluiten met de overheid. Alles in het kader van de 'zucht' naar loonkostenverlaging. Dat concurrentie op arbeidsvoorwaarden op lange termijn schadelijk is, is in vele wetenschappelijke studies al onomstotelijk vastgesteld. En toch blijft men maar zoeken naar (schijnbaar) goedkope flexibele arbeid  of goedkope arbeidsmigranten.
  • Burgers zijn ook kortzichtig: het ligt altijd aan de ander. De overheid plukt ons kaal, werkgevers nemen ons niet serieus. Alle rechten, waarvan ik denk dat ik ze heb opgebouwd, worden in beton gegoten. Zelf verantwoordelijkheid nemen gebeurt te weinig (maar wordt soms ook onmogelijk gemaakt).
  • De oplossing? Tsja, wie het weet mag het zeggen. Ik denk dat iedereen eigen verantwoordelijkheid moet nemen. Echte vooruitgang kan alleen worden geboekt, bij het gemeenschappelijk nastreven van een gezonde balans in de belangen van alle stakeholders.

Dit alles staat of valt met leiderschap. En dat moeten we dus allemaal tonen. Ik noem het "Nieuw Collectief Leiderschap".  Misschien dat ik daar maar een boek over ga schrijven.

Geplaatst in HR varia door Robert Schuurman op 20 november 2013

Reacties op Nieuw Collectief Leiderschap… Hu?

Rene op 15 december 2015 16:45

Beste heer Schuurman,

Om met het laatste te beginnen, in gemeenschp nastreven van een balans in de belangen van alle stakeholders (= dit niet gewoon aandeelhouders?) Wat verstaat men onder "alle". Alleen de echte aandeelhouders of ook de directie, personeel, toeleveranciers! Iedereen heeft zijn of haar belang. Als die gemeenschappelijke factor gevonden kan worden en er overeenstemming is dat samenwerking voor iedereen voordelen heeft dan pas kan er gesproken worden over gemeenschappelijke belangen en gezamenlijke inzet. Helaas, het gros van de aandeelhouders zijn altijd op zoek naar het afvoerputje van de laagste loonschaal.

Als je personeel als inzet van je bedrijfswinst maakt zal het bedrijf én de werknemers niet dat gemeenschappelijke belang inzien van samenwerking met als doel het voordeel (wat overigens niet betekent dat het alleen om geld moet gaan) voor iedereen te laten gelden. Personeel oftewel mensen zijn voor de meeste bedrijven een kostenfactor onder de noemer "loonkosten".

In Nederland wordt over loonkosten alleen gesproken als iets verderfelijks en dat die zo laag mogelijk moeten zijn. De facto, de werknemer moet genoegen nemen met minder salaris. De uitwassen hiervan zien we in de race to the bottom in de laagstbetaalde sectoren, zoals schoonmaakbranche post- en pakketbezorging en de thuiszorg. Het overgrote deel van bouwvakkers werkt als zogenaamd zzp'er en zijn als zodanig geen loon kosten meer maar (veel lagere) bedrijfskosten.

Hier krijgen de angel in het probleem in beeld. Want waar zijn die loonkosten uit opgebouwd. In de 1e en 2e belastingschaal gaat het om ruim 90% aan premies volksverzekeringen en om iets meer dan 5% echte loonbelasting. Die premies zijn in de loop van de jaren alleen maar gestegen omdat de uitvoering van de volksverzekeringen steeds meer geld kost. Als we deze voorzieningen niet zouden hebben neemt het brutoloon significant af. En de werknemer krijgt meer netto in handen. En die werknemer is ook consument en betaalt als zodanig omzetbelasting waarmee de staat weer andere uitgaven van kan doen. En die consument geeft geld uit waarmee weer omzet gegeneerd wordt en weer tot investeringen leidt. U snapt het, dat valt als een tandwiel precies op de juiste plaats in de raderen.

Het volledig afschaffen van de volksverzekeringen is misschien iets te rigoreus maar het zou aanmerkelijk goedkoper moeten kunnen. Helaas worden wel talloze voorzieningen uit de awbz (grootste premiesnoeper) overgeheveld naar de gemeente en krijgt deze minder budget. De awbz-premie is nog geen cent lager geworden. De staat blijft maar als een ekster de blinkende munten binnen slepen.

Als de loonkosten lager worden waarbij zowel de werkgever als de werknemer er voordeel aan hebben, heeft de staat er ook zelf voordeel aan. Door minder ww- en bijstandsuitkeringen en een hogere opbrengst van de omzetbelasting. De lagere loonbelasting wordt daarmee deels gecompenseerd. Een stevige reductie van de uitgaven voor de volksverzekeringen is dan noodzaak. Helaas heeft dit en het vorige kabinet wel het slagersmes getrokken om in o.a. de zorguitgaven te snijden, zij laat achterwege om werkgevers en werknemers hiervan te laten profiteren door lagere loonkosten (=premies) Ook de kostenstijgingen door de farmaceutische industrie en voorschrijf gedrag van de arts/specialist etc. worden niet in voldoende mate aangepakt. Het wondermiddel daartoe hadden de zorgverzekeringsmaatschappijen moeten zijn. Maar die zijn daar onvoldoende in geslaagd, ook al wordt de basispremie in 2014 (éénmalig?) verlaagd. Daar staat een hoger verplicht eigen risico, een vrijwillig eigen risico en beperking van de vergoedingen in de basisverzekering tegenover. Een goedkopere zorg komt er vooralsnog niet omdat er teveel verschillende belangen en machthebbers in deze sector opereren, maar ook in ander sectoren zien we eenzelfde ontwikkeling gaande of ontstaan. Dé katalysator is de mantra van met name de vvd maar ook de pvda heeft zich hier aan geconformeerd is "de wet van vrije markt". Alsof een volledig vrijgegeven vrije markt (op den duur) het walhalla zal blijken te zijn. De afgelopen crisissen (beurs- huizen- internetbubbels) en speculatie op specualtie en het intrekken van regulerende wetgeving is er juist de oorzaak van dat die gezamenlijkheid in belangen ver te zoeken is. Terwijl dat de enige manier is om het gezamenlijk behaalde voordeel voor bedrijven en mensen zodanig te verdelen dat iedereen er voordeel aan heeft. Waarbij voordeel en verdeling niet louter in geld moet worden gelezen.

Wat denkt u daarvan?

Met vriendelijke groet,

René Schmidt

Robert Schuurman op 15 december 2015 16:45

Wat ik daarvan vind? Daar zullen we eens proberen een antwoord op te formuleren.


Om te beginnen gebruik ik bewust de term stakeholders en niet shareholders. Daarmee kies ik ervoor om het belang onderschrijven van een veel bredere oriëntatie op het speelveld van de arbeidsmarkt (en arbeidsverhoudingen). In Nederland is een tendens te bespeuren dat steeds meer bedrijven zijn (al dan niet in het kader van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen) terugkeren naar een meer Rijnlandse benadering van arbeidsverhoudingen dan een Angelsaksische (zie hiervoor bijvoorbeeld ‘Herwaardering van de Rijnlandse principes’, Goodijk 2008).

En dat het in veel gevallen lijkt dat loonkosten de sluitpost zijn van een begroting is ook juist, maar dit is op langere termijn een onhoudbaar criterium voor werkgevers. Vooral in die ondernemingen waar de toegevoegde waarde van een individueel personeelslid groter wordt ten opzichte van de totale loonkosten. Het is een even simpel als valide stelling in de bedrijfseconomie: ‘als arbeid geen toegevoegde waarde creëert, is het zinvol om arbeid als zodanig in te zetten’. Het is mijn oprechte overtuiging dat de wal het schip zal doen keren. Zeker aan de bovenkant van de arbeidsmarkt, zal zich een “slag om talent” gaan ontwikkelen, welke zijn weerga niet kent. Straks zijn niet de werkgevers die aanbieders van arbeid, maar de vragers van arbeid. Wie niet investeert in talent zal de boot missen (zie bijvoorbeeld ‘Competing for Talent’, L. van der Sluis, 2009). Ergo: een perfecte manier van werkgevers om invulling te geven aan hun verantwoordelijkheid (en dus leiderschap tonen).
Het voorstel om de volksverzekeringen sterk af te bouwen is in de economische context inderdaad logisch. Echter, zoals u zelf zegt, niet realistisch. Het zou de overheid (lees: de politiek) wel sieren als ze op deze wijze invulling geven aan hun verantwoordelijkheid (en dus leiderschap tonen).

Blijft over de laatste vraag, de hamvraag? “Wat doen werknemers in Nederland om invulling te geven aan hun verantwoordelijkheid? Het ging toch om collectief leiderschap?

Met vriendelijke groet,

Robert Schuurman

Hans Hautvast op 15 december 2015 16:45

Beste Robert Schuurman,
Zou het echt zo eenvoudig zijn? "Iedereen moet eigen verantwoordelijkheid nemen?" Het lijkt erop dat je de stelling aanhangt dat 'iedereen zijn eigen leider is'. Als leiderschap zo radicaal gedeeld wordt, is meestal het resultaat dat er chaos ontstaat. Kortzichtigheid is een universele menselijke eigenschap en het vergt moed, doorzettingsvermogen, idealisme, geloof en overtuiging om je daaraan te ontworstelen en de langere termijn voor ogen te hebben. 'Nobele motieven' versus kortzichtig eigenbelang. Volgens mij is dat de simpele oplossing: we hebben weer mensen nodig die de weg kunnen wijzen, die hun persoonlijke voldoening halen uit het feit dat ze anderen meekrijgen in een droom die inspireert en daardoor (een stukje van) de wereld verandert.
Dat hoeft geen grote, allesomvattende droom te zijn, hij mag ook best over een heel klein stukje van de wereld gaan. Bijvoorbeeld de vernieuwing van de arbeidsverhoudingen. Er worden vele ideeën gelanceerd, maar vervolgens ook weer neergesabeld, ogenschijnlijk omdat 'iedereen zijn eigen leider is'. Ideeën krijgen niet de kans te rijpen, want politieke partijen en vakbonden zijn al lang geen bolwerken meer van kritische maatschappelijke betrokkenheid, maar verdedigers van kortzichtige belangen. Onafhankelijke denkers, die elkaar opzoeken en in hun ideeën verder helpen en in staat zijn deze op gezaghebbende wijze in praktijk te brengen - dat is wat er nodig is. Die denkers staan nu nog teveel langs de zijlijn, commentaar te geven op alles wat er mis gaat. Laten we de handen ineen slaan en ons achter een aantal positieve ideeën scharen, om ze verder te helpen ontwikkelen en in praktijk te brengen. Het is mijn overtuiging dat dat ook op veel plaatsen gebeurt.
Vanuit die gedachte ben ik mijn project Maak-Werk-van-je-Werk! begonnen. Ik kan mensen gebruiken die mij helpen deze droom tot werkelijkheid te laten worden. Belangstelling?

Robert Schuurman op 15 december 2015 16:45

Beste Hans,

Zeker belangstelling!

De goede lezer (en de mensen die me goed kennen), weten dat een deel van 'mijn frustratie' (erg groot woord hoor), wordt ingegeven, juist door het gebrek aan inspirerende leiders. Of dat nu politici zijn, werkgevers of werknemers maakt eigenlijk niet veel uit.

Vernieuwing van arbeidsverhoudingen zal nooit voortkomen van uit de traditionele institutionele context. Zoals Frank Zappa ooit zei: "without deviation from te norm, progress is not possible. Voor diegenen die niet weten wie Zappa was: Google!

Wim op 15 december 2015 16:45

Still playing the album (at) Joe's Garage?

Robert op 15 december 2015 16:45

Wim,

Jazeker! Naast een passie voor mijn vak (arbeidsmarkt/arbeidsverhoudingen en HR) ook een grote passie voor muziek. Joe's Garage zit in mijn collectie! Leuk thema wellicht voor een volgende blog. "Wat verbindt je vak met je persoonlijke passie?" Er van uitgaande natuurlijk dat je niet van je hobby je beroep hebt gemaakt.

Plaats zelf een reactie