Expand verbindt HR professionals en HR vacatures aan het hele vakgebied

"Dat doet iemand anders wel"

Verantwoordelijkheid is een centraal begrip in iedere organisatie. Net als verantwoordelijkheid afschuiven. Dit afschuiven kan, hoe vreemd dit ook klinkt, een rationele beslissing zijn. In dat geval ligt het probleem niet (alleen) in het individu dat verantwoordelijkheid afschuift, maar (ook) in de organisatie. Die situatie kan op twee manieren worden ingevuld: de verantwoordelijkheid wordt afgeschoven op een artefact als' de organisatie', of er wordt 'de groep' een bepaalde verantwoordelijkheid toe geschreven.

Artefacten
Een artefact is een 'door mensen gemaakt voorwerp'. Een artefact is dus geen persoon en zeker niet iets waarvan verwacht kan worden dat het actie onderneemt, bijvoorbeeld om een taak te voltooien. Wanneer verantwoordelijkheid wordt verschoven naar een artefact (kan ook 'de groep', 'het management' zijn), komt dit vaak omdat niet duidelijk is wie de taak van origine zou doen. Een eerste reactie op iets dat moet gebeuren, maar waarvan niet duidelijk is wie het moet doen, is dat het (omdat het niet vaststaat) niet 'jouw' taak kan zijn. Anders had iemand je dat moeten vertellen (of om andere redenen).

Als er vaak taken worden afgeschoven op artefacten, dan zijn er mijner inziens twee dingen aan de hand: ten eerste is er een cultuur waar mensen zich niet verantwoordelijk voelen voor 'wat moet gebeuren' en ten tweede is de manier waarop verantwoordelijkheden zijn vastgelegd niet adequaat. Als verantwoordelijkheden te letterlijk zijn opgeschreven, dan voelen mensen zich alleen verantwoordelijk voor precies dat wat onder hun naam staat. Staat het te blobaal opgeschreven, dan voelen mensen zich niet aangesproken.

Oplossingen zijn om taken bespreekbaar te maken (bewust maken) en om te bouwen aan een verantwoordelijkheidsgevoel binnen de organisatie, al dan niet door verantwoordelijkheden anders vast te leggen.

Verwijzingen naar 'de groep' of groepsirrationaliteit
Als alle individuen in een groep rationeel handelen, kan het gedrag van een groep als geheel nog steeds irrationeel zijn. Een erg bekend voorbeeld is dat van vissers:

'Als alle vissers 10% minder (fictief getal) zouden vissen, dan zou de visbalans gelijk blijven. Iedere visser voor zich denkt: alle andere blijven die 10% wel vissen en hebben meer geld, alleen kan ik het verschil niet maken, dus vis ik ook die 10%'. Kortom, op individueel niveau is de beslissing rationeel, maar als groep is het irrationeel.

In organisaties kan eenzelfde probleem spelen met verantwoordelijkheid. Het kan gaan om 'hoe hard je werkt', maar ook om stelen, of het niet nemen van verantwoordelijkheid. Mensen kunnen 'de groep' echt ervaren als een entiteit die iets op zou moeten lossen. Terwijl het in de realiteit altijd neerkomt op iemand die daadwerkelijk actie onderneemt.

De oplossing voor het vissersprobleem is dat je de leden van de groep zich als een groep laat ervaren. Er moet een saamhorigheidsgevoel worden geschapen dat het gevoel geeft dat er samen ergens aan wordt gewerkt. Als de leden van de groep meer uit een groepsidee denken, zullen ze sneller verantwoordelijkheid nemen en bereid zijn de groep bij te sturen.

Afsluiting
Hierboven heb ik geprobeert filosofische problemen te vertalen naar een praktijksituatie en om handvatten te geven om dergelijke situaties aan te pakken. Graag hoor ik of dit herkenbaar klinkt en hoe u als lezer om zou gaan met dergelijke situaties.

Geplaatst in HR varia door Chris Stapper op 12 januari 2010

Reacties op "Dat doet iemand anders wel"

Marc Loohuis op 15 december 2015 16:45

Goed verhaal Chris! Ik vraag me als echte pragmaticus dan wel meteen af: "Hoe laat ik die groep zich dan gezamenlijk verantwoordelijk voelen, verdeel ik die 10% in aantallen over de hele vissersvloot of ga ik de hei op met alle vissers om een teamgeest te stimuleren?

Chris Stapper op 15 december 2015 16:45

Ha Marc!

Dank je! Je vraag is right-on, denk ik. Vaststellen waarom mensen zich zo gedragen is punt 1, wat je daarmee moet doen is een moeilijke tweede. Ik denk dat het hele proces begint met het bewustworden van de gevolgen van het gedrag van een groep als groep. Dat bereik je in ieder geval niet op de hei. En als je van bovenaf dingen vast gaat leggen, dan ontstaat daar weerstand tegen, geniepige acties, etc. Dat is geen optimaal resultaat, maar het biedt in ieder geval resultaat.
Het mooiste zou zijn om die bewustwording echt tot stand te laten komen. Dan moet je dus over dat individualistische denken heen. Hoe dat moet... daar ben ik nog niet uit.

Richard Koopman op 15 december 2015 16:45


De oorzaak van het verschijnsel/gedrag wat je omschrijft is m.i. angst. Angst voor terechtwijzing, angst voor afwijzing, afkeuring, angst om fouten te maken, angst dat je kop eraf gaat, angst om er niet bij te horen, angst voor een onzekere toekomst.

Het is deze angst die organisaties groot heeft gemaakt, maar het is ook deze angst die organisaties uiteindelijk doet omvallen..

Noem mij organisaties in Nederland die hardop de Universele Rechten Van De Mens omarmten(en er naar leven..). Er vinden namelijk heel wat politieke verdwijningen plaats in het werkleven. Daarvoor hoef je niet naar verre Kolonels-dictaturen. Het vindt plaats bij jou in het bedrijf..

De oplossing ligt in het actief werken aan mentale onafhankelijkheid, het meer dan alleen stimuleren van dialoog en debat, het organiseren van vrijdenkers binnen je bedrijf en het scheppen van de propositie dat je werkt aan iets wat groters is dan jij, maar alles zegt over de principes (dus geen ' waarden') van de organisatie en de principes waarmee jij in het leven staat.. (die komen overeen).

Chris Stapper op 15 december 2015 16:45

Ha Richard! Dank voor je reactie!

Ik denk dat heel veel dat met iets 'nieuws' te maken heeft inderdaad samen zal hangen met angst, angst wie de verantwoordelijkheid moet afleggen, angst voor als het misgaat, angst voor schade aan een carriere.

Bedoel je met politieke verdwijningen dat mensen ontslagen worden omdat ze niet in een cultuur / idee van een baas passen?

De opvatting over vrijdenkers vind ik erg mooi. Precies zulke mensen zijn niet bezig met iets als wie waarvoor verantwoordelijk is, ze zijn bezig iets gedaan te krijgen waar ze in geloven. Nu is dat niet altijd een sluitende oplossing, maar het is in ieder geval een groep die geen afhankelijkheidspositie inneemt als het aankomt op initiatieven nemen. En dat is heel veel waard.

Plaats zelf een reactie