Expand verbindt HR professionals en HR vacatures aan het hele vakgebied

Burn-out is geen ziekte

Als ik google op de term burn-out, raak ik (terwijl ik het één en ander meen te weten over burn-out) behoorlijk in de war. Op bijna elke site die ik bekijk, kom ik een andere definitie of beschrijving van burn-out tegen. Burn-out als ziekte, als aandoening, als stoornis. Psychotherapeuten die burn-out formeel willen diagnosticeren, plakken het etiket aanpassingsstoornis op. Op andere sites wordt burn-out weer juist nadrukkelijk niet als ziekte, maar als een ‘toestand’ of verzameling van (wisselende) symptomen getypeerd.

 

burn-out is geen ziekte (Burnout is geen ziekte.jpg)

 

Maar is burn-out een ziekte?

Ik wil eerst kijken naar de definitie van ziekte. Ziekte wordt beschreven als een schadelijke lichamelijke of psychische afwijking van een organisme. Ik vertaal het maar gemakshalve zo: anders dan het hoort. Als ik deze definitie van ziekte op burn-out toepas, dan is de conclusie:  er is iets mis met iemand die burn-out heeft, hij is anders dan het hoort. Afwijkend. Er klopt iets niet met hem.

Ik ben tegen het typeren van burn-out als ziekte (dit betekent echter nadrukkelijk niet dat mensen er niet ernstig onder kunt lijden – een burn-out kan heel heftig zijn als men er middenin zit). Soms merk ik dat ik in artikelen of interviews ook de woorden ziekte of stoornis gebruik en me daarna behoorlijk ongemakkelijk over voel. Want het klopt niet.

Waarom niet? Ik zal dat illustreren met een metafoor.

Stel, je hebt een glas. Van prachtig geslepen kristal, mooi om naar te kijken en prettig om uit te drinken. Het is je favoriete glas – kostbaar voor je. Het is uitstekend geschikt voor waar het voor bedoeld is. Maar dan laat je het vallen op een hardstenen vloer. Het glas valt in duizend stukjes uiteen. Hij is niet meer geschikt waarvoor het bedoeld is.

Heeft het glas nu een afwijking? Een stoornis? Een ziekte? Of is het uiteenvallen een volkomen logisch en verklaarbaar gevolg van het laten vallen van het glas, gezien een aantal typische kenmerken van het glas (dun, breekbaar, niet bestand tegen een abrupte val op een harde oppervlakte) en de omgevingskenmerken (een hardstenen vloer dat niet meegeeft)? Iets wat je had kunnen zien aankomen en iets wat dus niets zegt over de waarde of geschiktheid van het glas?

Zo zie ik ook burn-out. Als een volkomen logisch en verklaarbaar gevolg van een proces waarbij iets met een individu gebeurt waar hij niet tegen bestand (en ook niet voor bedoeld) is. Een onvermijdelijk gevolg bovendien, gezien zijn verleden, zijn (persoonlijkheids-)kenmerken en de omgevingskenmerken.

Burn-out is een verzameling symptomen, géén stoornis of ziekte. Anders geformuleerd: burn-out is een verzameling van ‘tekenen’ waaruit je kunt concluderen dat de ‘botsing’ van een individu met diens omgeving tot een en verlies van zijn evenwicht heeft geleid. Hij ligt als het ware in duizend stukken op de grond, niet meer in staat om zichzelf bij elkaar te rapen. Of, als hij geluk heeft, ligt hij in een paar grote scherven. Hoe dan ook, op dat moment is hij niet geschikt waarvoor hij bedoeld (aangenomen) is. Niet omdat hij een stoornis heeft, maar omdat burn-out een wetmatig gevolg is van verkeerde patronen of handelingen.

In tegenstelling tot het glas kan een persoon met burn-out prima ‘gelijmd’ worden. Het is voor hem mogelijk om weer met plezier te doen waarvoor hij oorspronkelijk bedoeld is. Mits hij zich niet steeds opnieuw kapot laat vallen op een hardstenen vloer.

De uitdaging is dan ook om medewerkers inzicht te geven in hun aard, hun identiteit: wat voor glas zijn ze? Zicht hebben op hun passies, talenten, drijfveren, behoeften en overlevingsmechanismes is belangrijk om hun evenwicht te kunnen herstellen. Evenals het onderzoeken en begrijpen welke omgevingsfactoren daarbij wel of niet passen. Want dan ontdekken ze dat ze niet op hardstenen vloeren moeten vallen. En leren zij ook hoe (en waar) ze tot hun recht komen en hoe ze weer kunnen genieten van het leven en hun werk.

Uiteraard, er zijn ook creatieve oplossingen te bedenken. Om weer een metafoor te gebruiken: een siliconen beschermlaagje om hen heen kan voorkomen dat ze weer breken als ze vallen. Met andere woorden: ze kunnen nieuwe vaardigheden aanleren en nieuwe inzichten opdoen om te kunnen blijven functioneren in een bepaalde omgeving. Of je kunt zorgen voor een gewatteerd dekentje op de hardstenen vloer om hun val op te vangen – middels aandacht en waardering door collega’s en leidinggevenden, ontplooiingsmogelijkheden, autonomie.

Burn-out als ziekte typeren draagt niet per definitie bij tot het herstellen van het evenwicht van een individu. Wel aan stereotypering en het ondermijnen van zijn vermogen tot herstel.

Geplaatst in HR varia door Leona Aarsen op 18 maart 2013

Reacties op Burn-out is geen ziekte

Henk op 15 december 2015 16:44

Ik ben ervaringsdeskundige.

De dag nadat "bij mij het licht uitging", ben ik naar mijn huisarts gegaan. En hem respecteer ik enorm. Hij noemde mijn burnout een ziekte.

Daarmee was ik enorm opgelucht, want nu kon mijn "helingsproces" beginnen.
De 1,5 jaar daarvoor werd ik namelijk allleen maar als een eikel, grumpy beer en klager en een chagerijn ervaren.

Nu kon ik op zoek naar professionele hulp. Geen tabletten of trekpleisters, want natuuuuurlijk zit/zat de oplossing bij mijzelf.

In de 5 maanden van mijn herstelperiode had ik heel graag een gipsen korset aangekregen. Niemand zag dat ik ziek was. Ik was 190 cm, gespierd, bruine kop (van de vele wandelingen in de natuur), dus uiterlijk in blakende gezondheid. Eigenlijk een spijbelaar, een profiteur van het systeem.

Maar ik was ziek. Ziek van mezelf, mijn omgeving en mijn aanpak van de wereld.
Ervaringsdeskundigen hebben mij enorm geholpen bij mijn herstel. Geen arts en geen pil....

Leona Aarsen op 15 december 2015 16:44

Dag Henk,

Dank je wel voor het delen van je eigen ervaring, waardevol. De kant die jij beschrijft, is minstens zo belangrijk en relevant als wat ik hierboven beschreven heb.
Want: alles kan ten goede en ten kwade gebruikt worden. Zo ook de typering van burn-out als ziekte.

Meestal wordt degene die het overkomt, door burn-out wél als ziekte te typeren, weggezet als de 'schuldige', de zwakkeling - het ligt immers aan hemzelf. Want ook al noem je burn-out een ziekte, uiterlijk is het niet zo zichtbaar als een gebroken been. Mensen kijken toch vaak medelijdend op medewerkers neer die uitvallen vanwege burn-out. Het zijn toch degenen die het niet aankunnen. Bewijs de heersende schaamte en het taboe die er nog steeds op ligt om te praten over je eigen burn-out. Ja, wel achteraf, als je er beter uit gekomen bent, maar nooit of zelden als je er middenin zit.

De andere kant van het verhaal - en die zie ik ook - is dat door iets duidelijk de diagnosticeren, als ziekte te benoemen, voor de medewerker ruimte komt om op adem te komen en min of meer 'legitiem' te werken aan zijn herstel. Immers, als hij nu bezig is met leuke activiteiten en zijn energie probeert op te bouwen, is hij niet aan het 'spijbelen', maar keihard aan het werken aan zijn herstel.

Het probleem is dat door burn-out als ziekte te typeren, mensen te vaak gestigmatiseerd worden en dat ze zelf ook gaan geloven dat ze gedoemd zijn te mislukken, omdat ze het blijkbaar allemaal niet (meer) aankunnen.
Te vaak wordt aan mensen met burn-out een antidepressivum voorgeschreven en te vaak blijven mensen jarenlang in een kringetje ronddraaien, zonder echt te kunnen herstellen en met hernieuwde kracht en inzichten verder te gaan. Wat dat betreft hulde voor de (des)kundigheid van je huisarts en de mensen om je heen die je geholpen hebben met je herstel.

Burn-out een ziekte noemen: ja, als daarmee een individu geholpen wordt. Nee, als het eerder wanhopig maakt dan dat het hoop biedt.

Hier spreekt (schrijft) overigens ook de ervaringsdeskundige. ;-)

Wick Lichtveld WIX factor op 15 december 2015 16:44

Een korte reactie. Een artikel wat precies de kern raakt. Als werknemer en werkgever in zien dat het niet gaat om 'ziek zijn' en samen werken aan oorzaak van overmatige belasting is Burn Out te voorkomen/te verhelpen. En daar worden beide beter van. Pilletjes helpen niet. Oorzaken aanpakken wel.
Mooie metafoor van het glas, maakt het glas helder!

Plaats zelf een reactie