Expand verbindt HR professionals en HR vacatures aan het hele vakgebied

De Maakbare Mens: een misplaatst ideaal van HR?

Theorieën (NLP, gedragstherapieën) doen ons geloven dat wij, de mens, maakbaar zijn. In het HR vak zijn verschillende “instrumenten” die het menselijk gedrag in kaart brengen (werving en selectie, assessments) of pretenderen dit te kunnen vormen (beoordelingssystemen, opleidingen en trainingen, competentiemanagement). Verschillende onderzoeken wijzen uit dat wij, mensen, zeker een maakbare kant kennen. En toch zeggen velen onder ons: de mens doet wat hij wil, is niet maakbaar. Want: geweld op straat, roofmoord op juweliers, broers die hun zus zwanger maken zouden dan niet plaatsvinden. Laten we daarom de mens van binnen naar buiten eens “afpellen”.

Onze ziel, ons “binnenste”, ons ik, is de harde kern. Dat krijg je mee (DNA) en is vrij hardnekkig. Daarop ontwikkelen zich normen en waarden. Dit gebeurt kortweg in het spanningsveld tussen de sociale context (familie, school, vrienden, samenleving) en ons zelfbewustzijn. Deze normen en waarden zijn ook relatief vast. De cultuur-ui laat dit mooi zien: bijvoorbeeld: ons geloof is lang relatief “rotsvast” en stabiel geweest. Ook het verschil tussen goed en kwaad wordt langs de lijn sociale context  en zelfbewustzijn ontwikkeld. Deze ingrediënten maken het volgens mij dan ook mogelijk om de mens in zekere zin te maken of liever te vormen

Nog één laag wil ik afpellen: menselijk gedrag. We spreken over gedragsuitingen. Dit is zichtbaar en ook dit kán in de genoemde lijn worden gecorrigeerd. Maar... daar staat kan. Veel (zelf)correctie zie ik niet meer om me heen. Integendeel: niets doen is de norm. Laat maar gaan, want....(vul maar in: "heeft geen zin, is een taak van de school, agent, trainer, baas enzovoort"). Toch zijn die correcties essentieel, want niets doen is uiteindelijk geen optie: kinderen leren geen grenzen, medewerkers doen maar wat, normen vervagen. Terwijl normen en gebruiken een hoop complexiteit kunnen ordenen.

Zo lijkt het of de mens niet maakbaar is. Maar dat is niet het probleem van het “nu”. Het gaat er nu om dat we met ons allen heel veel laten liggen. Hoe gaan we verder?: door de balans tussen sociale context en het zelfbewustzijn te herkennen en deze balans te blijven nastreven. En elkaar hierop aan te spreken. Dat zal de “maakbaarheid” positief beïnvloeden.

Geplaatst in Talent & Leadership Development door Wim Rietveld op 25 juni 2012

Reacties op De Maakbare Mens: een misplaatst ideaal van HR?

Herbert Prins op 15 december 2015 16:44

Beste Wim, Leuke blog. Ik ben benieuwd wat je als consequenties ziet voor het HR vak met deze conclusies zelf heb ik deze vraag ook wel een s bekeken. https://www.ikki.nl/groepen/hr_forces/3664-menselijk_kapitaal_wat_is_dat_volgens_hrm

Rien van der Heijden op 15 december 2015 16:44

Als het gaat om de organisatorische context binnen bedrijven zou ik zeggen probeer de organisatie veel meer aan te sluiten bij de mogelijkheden en talenten van de mens. We moeten meer afstappen van strakke op controle gerichte bureaucratische bedrijven. Die zijn er helaas nog veel te veel en gaan uit van de maakbare beheersbare mens. Geef creativiteit en talent de kans en bouw de organisatie daar om heen.
Als ik kijk naar mijn omgeving, ik woon in limburg, waar het afgelopen weekeinde een jongeman van 23 jaar letterlijk is doodgeslagen vanwege een meningsverschil over een voetbalwedstrijd, dan vraag ik mij af wat er met onze normen en waarden is gebeurd. Geen respect voor een afwijkende mening, een kort lontje. Moeten we niet gaan werken aan de maakbaarheid van onze samenleving.

Rien van der Heijden op 15 december 2015 16:44

Als het gaat om de organisatorische context binnen bedrijven zou ik zeggen probeer de organisatie veel meer aan te sluiten bij de mogelijkheden en talenten van de mens. We moeten meer afstappen van strakke op controle gerichte bureaucratische bedrijven. Die zijn er helaas nog veel te veel en gaan uit van de maakbare beheersbare mens. Geef creativiteit en talent de kans en bouw de organisatie daar om heen.
Als ik kijk naar mijn omgeving, ik woon in limburg, waar het afgelopen weekeinde een jongeman van 23 jaar letterlijk is doodgeslagen vanwege een meningsverschil over een voetbalwedstrijd, dan vraag ik mij af wat er met onze normen en waarden is gebeurd. Geen respect voor een afwijkende mening, een kort lontje. Moeten we niet gaan werken aan de maakbaarheid van onze samenleving.

Wim Rietveld op 15 december 2015 16:44

Beste Herbert en Rien,
Bedankt voor jullie reacties! @Herbert: het boeit ons om de menselijke bron of het kapitaal te doorgronden. Dat zal nooit helemaal lukken. Maar ik zie veel in het benutten van de "talenten". Nu ben ik niet bijbels, maar één passage spreekt me wel aan: "wat doe je met je talenten (de oude Romeinse munt)?". Ga je ze verspillen of weet je ze te benutten? Zijn we toch weer bij kapitaal...@Rien: ik ben het eens met het doortrekken van de maakbaarheid van de mens naar de organisatie en verder naar de samenleving. Dat vervagen van normen en waarden en het respectloos omgaan met elkaar is iets waar ik me nooit bij zal neerleggen. De slogan "de maatschappij dat zijn wij" is erg hol als ik om me heen kijk...

Plaats zelf een reactie