Expand verbindt HR professionals en HR vacatures aan het hele vakgebied

Mintzberg Organisatiestructuren / modellen

De Mintzberg organisatiestructuren, of eigenlijk de Mintzberg configuraties, zijn misschien wel de bekendste manier om organisaties te typeren. Hieronder volgt een samenvatting van de configuraties en het boek 'Mintzberg on Management'.

Henry Mintzberg
Henry Mintzberg is al jaren een van de grote namen op het gebied van organisatiestudies. En de configuraties hebben zich met hem mee-ontwikkeld. Een van de leukste ontwikkelingen vind ik persoonlijk dat de oorspronkelijke vlieg een 'ideologie' aura heeft gekregen (zie onder). De vlieg is een visuele weergave van hoe een volwassen organisatie er uit ziet. De 'vlieg' kan gebruikt worden om de configuraties nader uit te leggen.

 

Mintzberg organisatiemodel of configuratie (Mintzberg organisatiemodel of configuratie.jpg) 

De organisatie bestaat dus grofweg uit zes onderdelen. Het onderscheid is niet superscherp, zie het meer als een groffe weergave. De zes onderdelen zijn:

  • De strategische top (het top-management)
  • Het midden-management
  • De opererende kern (de mensen die de producten maken of diensten leveren waar de organisatie om draait)
  • De technische structuur (IT, maar ook logistieke planning)
  • De ondersteunende staf (bv cafetaria)
  • Ideologie (de bedrijfscultuur, normen en waarden, niet-materiële doelen, etc.)

Waar HR hier precies in past, durf ik niet te zeggen. Ik denk dat we in de technische structuur zouden moeten zitten, maar er zijn ongetwijfeld veel organisaties waarin we in de support staff zitten.

Maar naast de vlieg is Mintzberg vooral bekend om zijn configuraties:

Mintzbergs configuraties
Er zijn zes configuraties en daarnaast is er nog een overkoepelende organisatie structuur, waar meerdere soorten configuraties onder vallen. De zeven basisconfiguraties zijn:

  • Ondernemende organisatie
  • Machine organisatie
  • Professionele organisatie
  • Divisie organisatie
  • Innovatieve organisatie
  • Missionaris organisatie
  • Politieke organisatie

Hieronder van elke configuratie een korte samenvatting:

Ondernemende organisatie
Deze organisatie kenmerkt zich door een platte structuur. Er zijn maar weinig top managers, er is weinig (formele) structuur en er zijn weinig gestandaardiseerde systemen. Hierdoor kan de organisatie flexibel zijn. Een typisch voorbeeld van deze configuratie is een jonge organisatie, waar de ondernemer/baas nog sterke controle heeft over zijn werknemers.

Dit type organisatie is heel 'lean' en kan snel schakelen door de hoge mate van flexibiliteit. Dit leidt tot een hoge mate van succes en veel organisaties streven een dergelijke structuur na. Maar naar mate de organisatie groeit, kan het model gebreken gaan vertonen: de organisatie is sterk afhankelijk van één of enkele individuen en als het hen teveel wordt, of ze besluiten ander werk te zoeken, dan loopt de organisatie gevaar.

De ondernemende organisatie focust op de strategische top, zie de vlieg.

Machine organisatie
Deze configuratie wordt ook wel bureaucratie genoemd, omdat alles gestandaardiseerd is. Werk is formeel, volgt sterk procedures, beslissingen worden volgens gestandaardiseerde processen genomen (waar mogelijk). De werkprocessen zijn vaak vastgelegd volgens een systeem (bijvoorbeeld Prince, ITIL) en de processen worden regelmatig geanalyseerd op verbetermogelijkheden.

De organisatie is erg verticaal, wat centraal-management makkelijker maakt. Schaalgrootte is een erg belangrijk aspect voor deze organisatie (zo kan ze investeren in het steeds verbeteren van werkprocessen). Een gevaar hiervan is dat gespecialiseerde afdelingen los van elkaar opereren en dus ook tegenstrijdige belangen kunnen ontwikkelen.

Productiebedrijven zijn vaak machine-organisaties, tenzij ze veel maatwerk leveren. Organisaties die gestandaardiseerde producten moeten leveren, varen wel bij een machine-configuratie.

De Machine organisatie focust op de technische structuur, zie de vlieg.

Henry Mintzberg (Henry Mintzberg.jpg)

Henry Mintzberg in actie.

Professionele organisatie
De professionele organisatie lijkt erg op de machine organisatie. Het grote verschil is dat de professionele sterk leunt op hoog opgeleide professionals, die controle over hun eigen werk willen. Denk aan consultancybedrijven, accountancy bedrijven en universiteiten.

De voordelen van de 'bureaucratie' gelden hier maar ten delen: het voordeel is een hoge mate van efficiëntie, maar het nadeel is dat er maar weinig controle is op het werk van de hoog opgeleide professionals. Hierdoor zijn deze organisaties weinig flexibel en maar moeilijk te veranderen.

De professionele organisatie focust op de opererende kern, zie de vlieg.

Divisie organisatie
Een organisatie met verschillende divisies, waarbij een centraal hoofdkantoor de verschillende divisies steunt. Dit type organisatie tref je vooral in grote, oudere organisaties, die meerdere merken onder zich hebben. Denk bijvoorbeeld aan USG people.

Het voordeel ten opzichte van een machine organisatie, is dat dit gedecentraliseerde beslissing-nemen makkelijker maakt: de lijnmanagers van de merken kunnen zelf de van dag-tot-dag beslissingen nemen, terwijl de top in het hoofdkantoor centrale, lange termijn ideeën uit kan werken.

Een groot nadeel van dit systeem is - net als bij de machine structuur - dat verschillende divisies tegenstrijdige belangen kunnen ontwikkelen. En eveneens dat alle divisies aanspraak willen maken op de mogelijkheden van het hoofdkwartier, wat ook tot spanningen kan leiden. Maar bij een diversificerende strategie, of inefficiënte organisatie door de massieve grootte van de organisatie, kan een divisie-organisatie uitkomst bieden.

De divisie organisatie focust op het midden management, zie de vlieg.

Innovatieve organisatie
De vorige vier configuraties omvatten vooral klassieke organisaties. In nieuwe markten kan het nodig zijn heel anders te opereren. Zo moet er bijzonder snel geschakeld kunnen worden en kunnen zaken als strenge regelgeving en bureaucratische regels te beperkend zijn om de organisatie succesvol te maken. Enter de innovatieve organisatie.

Consultancybedrijven, maar blijkbaar ook farmacie, maken vaak gebruik van deze structuur. Ze brengen professionals uit verschillende hoeken bij elkaar - en geven authoriteit waar nodig. Beslissingen moeten snel en duidelijk genomen kunnen worden door de mensen die op hun project zitten. Dit maakt controle bijzonder moeilijk, maar biedt de hoogst mogelijke hoeveelheid flexibiliteit. En precies die flexibiliteit moet mogelijkheden scheppen in - met name - de nieuwe markt.

De innovatieve organisatie focust op de ondersteunende staf, zie de vlieg.

Missionaris organisatie
Het gaat om een organisationele - niet om een politieke ideologie. En het gaat niet om een 'bedrijfscultuur': iedere organisatie heeft een bedrijfscultuur. Maar niet iedere organisatie produceert op basis van een ideologie. Een goed voorbeeld is Apple: Apple volgt Steve Jobs ideologie dat een geïntegreerd systeem van producten, waarbij de klant zelf niet hoeft te configureren (niet kán configureren), ideaal is. Dit is leidend voor Apple's manier van organiseren én produceren.

De missionaris organisatie focust dan ook op de ideologie, zie de vlieg.

Politieke organisatie

De politieke organisatie is een geval apart. Politiek heeft niet te maken met structuur, maar met macht, aldus Mintzberg. Politiek (in organisaties) is eerder het tegenovergestelde van coördinatie: het breekt ook bestaande zaken af. Voor Mintzberg is politiek een tweesnijdend zwaard: in sommige situaties kan de politieke zijde van een organisatie constructief werken, maar het kan ook gezonde processen verzieken.

Een organisatie waar de politiek overheerst is dus in zekere zin een organisatie waar geen écht coördinerend systeem aanwezig is. De politiek coördineert, maar omdat politiek niet-geauthorizeerde macht is (in ieder geval niet wijd geaccepteerde macht, of officiële macht), ontbreekt een echte structuur. Wat de organisatie karakteriseerd is het gebrek van een van de andere organisatiestructuren. De organisatie kan het best worden beschreven in termen van waar de macht ligt - niet in termen van structuur.

Overkoepelende structuur: divisies met verschillende structuren
Afsluitend is het nog mogelijk dat zich in een soort divisie-structuur verschillende andere structuren bevinden. Bijvoorbeeld een machine-structuur merk en een innovatieve-structuur merk.

Wat kunnen we leren van Mintzbergs configuraties?
Met bovenstaande samenvatting hoop ik stiekem te bereiken dat meer mensen 'Mintzberg on Management' willen lezen. Mintzberg heeft een scherp inzicht in hoe organisaties werken en wat hun positie is binnen onze samenleving. Dit geïntegreerde overzicht is de moeite waard voor iedereen die zich met organisatiestructuren bezig houdt. Voorafgaand aan het boek, hoop ik dat de samenvatting inzicht biedt in de relatie tussen de producten die een organisatie levert en de manier van organiseren die deze levering moet ondersteunen. Er zijn zeker optimale combinaties mogelijk.

Ook hoop ik dat HR er een punt van maakt om zich hiermee te bemoeien. Hoe we arbeid organiseren, heeft grote invloed op onze werknemers. Op wie voor ons wil werken, op wie succesvol is binnen onze organisatie en dus op de resultaten die we kunnen behalen met onze organisatie. Een goed inzicht in organisatiestructuren kan HR zeker helpen om haar werk beter te doen. Mintzberg is binnen dit kader een van de grote namen en zeker de moeite waard om nader te bestuderen.
 

Meer informatie
Lees ook:
Organisatiemodellen als basis voor een ontwikkelplan
. Met daarin de kernvraag of Mintzbergs configuraties gebruikt kunnen worden als basis van een ontwikkelplan voor een organisatie.

Afsluitend, de cover van Mintzberg on Management, zodat u het kunt herkennen in de winkel:

Mintzberg configuraties - organisatiestructuren en modellen (Mintzberg on management - organisatiestructuren.jpg)


 

Geplaatst in HR varia door Chris Stapper op 17 mei 2012

Reacties op Mintzberg Organisatiestructuren / modellen

Saskia van Diemen op 15 december 2015 16:45

Chris, bedankt voor deze heldere samenvatting van Mintzbergs organisatie'typering'. Het is lang gelden dat ik dit heb geleerd en je samenvatting bevatte voor mij dan ook een aantal 'ohja-momenten'. Ik deel je mening dat inzicht in Mintzberg vanuit HR-oogpunt kan helpen om een goede aansluiting met de organisatie te krijgen en houden. Daarbij ben ik ervan overtuigd dat inzicht in organisatiestructuren en -werking je als HR Professional zichtbaarder maken en je toegevoegde waarde vergroot.

Leon Algra op 15 december 2015 16:45

Leuk artikel. Alleen jammer dat niet echt duidelijk wordt wie nu de eigenaar is van het zesde onderdeel / de ideologie (bedrijfscultuur, de strategie, de missie en visie, de normen en waarden, e.d.) en dat de rol/positie van HRM niet echt zichtbaar wordt.

Hoe HRM zich er op deze manier mee moet bemoeien, is voor mij niet helder geworden. Volgens mij gaat het dan toch meer om 'Beleid & Strategie' waar het top-management, het midden/middle management en operationele management verantwoordelijk voor zijn. HRM bevindt zich in de hoek van 'de technische structuur' danwel in de hoek van 'de ondersteunende staf', zeer afhankelijk van hoe de organisatie dat heeft georganiseerd.

Hoe de toegevoegde waarde van HRM vergroot wordt, is voor mij hierin nog niet duidelijk geworden.
Juist die strategische component mis ik in dit verhaal. Want ook dat heeft direct consequenties voor de rollen en posities van de HR Business Partners, de HR Adviseurs, en de HR medewerkers.

Chris Stapper op 15 december 2015 16:45

@Saskia
Dankjewel!

@Leon
Ook dankjewel!

Mintzberg geeft - voor zo ver ik mij nu kan herinneren - geen richtlijn over wie eigenaar moet zijn van de ideologie van de organisatie. Hoewel je hier misschien iets over kunt concluderen op basis van de configuraties. Bij een missionaris organisatie zal de ideologie waarschijnlijk uit de top komen. Misschien dat bij andere configuraties de ideologie uit de technostructuur komt?

HR heeft inderdaad geen specifieke positie in de zin dat ze onder een van de zes onderdelen vallen, zoals ik in het artikel al stel.

Is dit niet juist een strategische discussie: welke positie HR inneemt in de organisatie. En het idee dat HR zich moet bemoeien met de keuze voor een bepaald organisatie type en de manier van organiseren die daar uit volgt?

Margriet Luth op 15 december 2015 16:45

Toevallig zit ik voor een examen management & organisatie, HBO, en in een boek Structuur & Organisatie (Noordhoff Uitgevers) is er nog sprake van een 7e organisatievorm: politieke organisaties. Heb je deze bewust weggelaten of ontbreekt hij nog in je rijtje?

Chris Stapper op 15 december 2015 16:45

Beste Margriet,

Ik heb net Mintzberg er op nageslagen en er is inderdaad een politieke organisatie. Ik zie zo niet hoe deze aan bovenstaande samenvatting heeft kunnen ontsnappen, maar ik probeer het deze week nog op te nemen in bovenstaande. Hartelijk dank voor je bericht!

Stella op 15 december 2015 16:45

Fijn artikel, zet alles in het kort helder op een rijtje. Ik mis wel nog steeds de politieke organisatie???

jennifer op 15 december 2015 16:45

Beste Chris,
Bedankt voor bovenstaand artikel. Ga je inderdaad het politieke gedeelte nog toevoegen? Dan heb ik ook het verhaal compleet (-; Kan ik anders natuurlijk zelf aanvullen.

Chris Stapper op 15 december 2015 16:45

Beste Jennifer,

Dank voor je herinnering. Ik wil het stuk al een tijd toevoegen, maar er komen steeds andere dingen boven. Ik hoop er woensdag tijd voor te hebben, dan kan ik er rustig voor gaan zitten.

Sam op 15 december 2015 16:45

Hoi Ik heb een vraag onder welke organisatie structuur val je als je werkzaam bent op een afdeling leerplicht van een gemeente.

Bij voorbaat dank,

Sam

Chris Stapper op 15 december 2015 16:45

Beste Sam,

Dat is afhankelijk van de organisatiestructuur van de gemeente. Maar misschien begrijp ik je vraag niet goed: waarom wil je dit weten?

Goed weekend alvast,

Chris

Sam op 15 december 2015 16:45

Hoi het gaat om het volgende ik moet een organisatie verslag maken en daarin moet ik vermelde wat de structuur is. Maar onze organisatie bestaat uit Raad van bestuur,directie teamleider en leerplichtambtenaren administratie receptie. Zelf dacht ik aan een professionele organisatie met een bureaucratische structuur,maar ik weet het niet zeker

Sam op 15 december 2015 16:45

Oja onze P&O ICT en faciliteren dienstverlening wordt door een andere gemeente voor ons gedaan

Dirk de Wit op 15 december 2015 16:45

@Sam, ook al zul je je verslag al wel ingeleverd hebben: je aanname dat het om een professionele organisatie of, zoals Mintzberg dit in 'Organisatiestructuren' benoemt, om een professionele bureaucratie. Het zijn namelijk de leerplichtambtenaren die op basis van hun eigen kennis en kunde hun werk doen en beslissingsruimte hebben.

Algemeen: de positie van HR zal enerzijds variƫren op basis van de rol die ze precies. De personeelsadministratie is in ieder geval een ondersteunende dienst, maar de bepaling van de personeelsbehoefte is weer een taak voor de technostructuur. En wat de beleidsontwikkeling betreft: mogen ze zelf HR-beleid maken (dat is onderdeel van de technostructuur) of maakt HR slechts adviezen, op basis waarvan de top beleid maakt/vaststelt (dat is weer onderdeel van de ondersteunende diensten)?

Marlies op 15 december 2015 16:45

Wat een ontzettend fijn artikel.
Ik was voor mijn HBO studie small business en retail management, bezig om de structuur van het bedrijf waar ik momenteel werkzaam ben te definiƫren. Mijn lesboek was nogal onduidelijk bij de professionele vorm.
In dit artikel heb ik de perfecte aanvulling gevonden.

En inderdaad was ik ook op zoek naar de politieke vorm.

Harry Golsteyn op 15 december 2015 16:45

Ik heb grote bewondering voor al het werk van Mintzberg.
Wat ik toch ga missen is de vertaling van al zijn inzichten naar HNW,ICT,en de communicatie
tussen allerlei verschillende organisatievormen zowel binnen als buiten de leefomgevingen daarvan.
Ook de vertaling naar het ontwerpen van gebouwen in deze tijd,ontworpen op de inzichten van Mintzberg
werpen ons terug in de tijd.

Marre op 15 december 2015 16:45

Het is een heel duidelijke samenvatting.
Alleen vraag ik me af waarom de innovatieve organisatie de focus legt op de ondersteunende staf.
Tijdens radicale beslissingen tijdens een project heb je toch niet echt je kantinemedewerkers of je schoonmakers nodig?

Ik hoor het graag

Dirk de Wit op 15 december 2015 16:45

Dag Marre,

De ondersteunende staf is veel diverser dan de functies die jij noemt: ook bijvoorbeeld ICT, administratie, informatieanalyse, onderhoudsafdelingen en kennisbeheer zijn ondersteunende diensten. En juist deze hoogopgeleide functionarissen in de ondersteunende staf (..., want daarin worden de experts ondergebracht waar de organisatie van afhankelijk is; Mintzberg (2003(1992), 275)) zijn nodig om de projecten in een adhocratie inhoud te geven. Lees ook het hoofdstuk over de adhocratie eens door in 'Organisatiestructuren', onder andere de paragraaf over de beschrijving van de basisstructuur.

Succes met lezen van het boek!

Johan op 15 december 2015 16:45

een heel interessant artikel, maar toch nog verwarrend. Er staat nml het volgende:
Er zijn zes configuraties en daarnaast is er nog een overkoepelende organisatie structuur, waar meerdere soorten configuraties onder vallen. De zeven basisconfiguraties

Maar welke zijn de zes configuraties dan en wat is de zevende basisconfiguratie? Ik tel er nml maar zes. Verder, wat is het verschil tussen de configuraties en de basisconfiguraties?

Dirk de Wit op 15 december 2015 16:45

Beste Johan,

De termen configuratie en basisconfiguratie worden door elkaar gebruikt.

En wat de configuraties zijn? De eerste wordt in dit artikel de machine organisatie genoemd. De daaropvolgende kopjes zijn dan de andere configuraties, met als laatste de overkoepelende organisatiestructuur.

johan op 15 december 2015 16:45

Duidelijk Dirk de Wit. Dank

Fred Dinkenveen op 18 juli 2016 17:04

Goede samenvatting, voor mij helemaal helder. Dank hiervoor.

Anneke de Baken op 6 juni 2017 15:27

Hallo,

Dankjewel voor de samenvatting, deze komt erg van pas bij mijn studie. Overigens zie ik alle configuraties terug, dus dat is aangepast.

Volgens mij klopt wat Dirk zegt helemaal.

Plaats zelf een reactie